عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
42
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
و مراد به اين سه حرف جملهء حروف تهجّى است ، و در لغت عرب رواست كه جمله را ببعض عبارت نهند چنانك گفت - اذا قيل لهم اركعوا لا يركعون - ركوع گفت و مراد به آن جملهء نمازست و قال تعالى وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ يريد به الصلاة و قال تعالى بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ يعنى به جميع الأبدان . فكذلك عبّر اللَّه تعالى بهذه الحروف عن جملة الحروف . و هم از ابن عباس روايت كنند كه گفت : الم - اى انا اللَّه اعلم - چنانست كه الف اشارت است بانا و لام اشارت است با علم . هر حرفى بجاى خويش معنى ميدهد برّ خويش . و گفتهاند الم معنى آنست كه الم بك جبرئيل أى نزّل به عليكم . يعنى اين آن حروف است كه جبرئيل از آسمان فرود آورد بشما . و گفتهاند كه رسول خدا در صدر اسلام در نمازها قراءت آشكارا خواندى ، مشركان بر در مسجد بايستادند و گفتند - لا تسمعوا لهذا القرآن و الغوا فيه . يكى صفيرى ميكرد و يكى دست ميزد يعنى كه تا كسى از رسول خدا قرآن نشنود ، كه رسول خدا هر گه كه قرآن خواندى هر كس كه شنيدى همگى دل خويش بوى دادى و به آن مشغوف گشتى ، مشركان چنان ميكردند تا مردم را از سماع وى باز دارند . رسول خدا چون ديد كه ايشان چنين ميكنند در نماز پيشين و ديگر جهر بگذاشت و قراءت نرم خواند . اما در نمازهاى ديگر هم چنان بآواز ميخواند ، و مشركان هم چنان آمدند و تصفير و تصفيق ميكردند ، و رسول خدا به آن دلتنگ و رنجور ميشد پس ربّ العالمين ان حروف تهجّى فرو فرستاد بيرون از عادت و بر خلاف سخن ايشان تا ايشان چون آن بشنيدند ، ايذاء رسول بگذاشتند ، و از تعجّب به آن سخن باستماع آن و ما بعد آن مشغول شدند و اين قول ابو روق است و اختيار قطرب . قومى گفتند اين حروف در ابتداء سورتها اظهار اعجاز قرآنست و تنبيه عرب بر صدق نبوت و رسالت مصطفى ، كه چون كافران گفتند إِنْ هَذا إِلَّا إِفْكٌ افْتَراهُ اين قرآن سخنيست كه محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم از ذات خويش ميگويد و از بر خويش مينهد ، « لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا . » اگر خواهيم ما نيز هم چنان بگوئيم . ربّ العالمين گفت : اگر چنانست كه شما مىگوييد - فأتوا بسورة من مثله ، شما نيز از بر خويش سورهء چنان بنهيد ، كه اين كتاب از اين حروف تهجّى است كه لغت شما و زبان شما و كلام